Skąd bierze się ból stawu skroniowo-żuchwowego
Staw skroniowo-żuchwowy łączy żuchwę z kością skroniową tuż przed uchem i pracuje przy każdym kęsie, słowie i ziewnięciu. Dolegliwości w tej okolicy określa się jako zaburzenia skroniowo-żuchwowe (TMD). Najczęściej ich źródłem są przeciążone mięśnie żucia, rzadziej sam staw – przemieszczenie krążka stawowego albo zmiany zwyrodnieniowe.
Za przeciążeniem zwykle stoi kilka czynników jednocześnie: zaciskanie zębów w ciągu dnia, nocne zgrzytanie, stres, niedobór snu i nawyki takie jak częste żucie gumy. Wady zgryzu odgrywają mniejszą rolę, niż się powszechnie sądzi.
Trzaski zwykle oznaczają, że krążek stawowy przesuwa się względem główki żuchwy i wraca na miejsce przy otwieraniu ust. To częste zjawisko, również u osób bez żadnych dolegliwości. Niepokoić powinna dopiero sytuacja, gdy trzaski nagle ustają, a jednocześnie trudniej szeroko otworzyć usta – wtedy krążek może blokować ruch i potrzebna jest ocena stomatologa.
Dolegliwości często współistnieją z napięciowym bólem głowy i bólem szyi i karku – dlatego badamy też szyję i ustawienie głowy.
Jak wygląda badanie
Zaczynamy od wywiadu: kiedy boli, co nasila dolegliwości, czy zaciskasz zęby, jak śpisz i jakie leczenie stomatologiczne masz za sobą. Następnie oceniamy, jak otwierasz usta – na ile szeroko, czy żuchwa zbacza w bok, czy pojawiają się trzaski i w którym momencie ruchu. Sprawdzamy tkliwość mięśni żucia i okolicy stawu, a także ruchomość odcinka szyjnego.
Badanie pozwala ocenić, czy przeważa problem mięśniowy, czy stawowy, i wychwycić objawy wymagające konsultacji stomatologicznej lub lekarskiej – np. bólu zęba, stanu zapalnego albo sygnałów alarmowych. Zdjęcia i rezonans rzadko są potrzebne na starcie, a ich wynik nie zawsze odpowiada nasileniu bólu.
Co realnie pomaga
U większości osób dolegliwości ustępują lub wyraźnie się zmniejszają przy leczeniu zachowawczym. Podstawą jest edukacja i zmiana nawyków: pozycja spoczynkowa żuchwy (wargi razem, zęby osobno), wychwytywanie zaciskania zębów w ciągu dnia, przez kilka dni miękka dieta i unikanie szerokiego otwierania ust. Do tego ćwiczenia kontroli ruchu żuchwy oraz terapia manualna mięśni żucia i szyi. Badania wskazują na umiarkowane działanie takiego połączenia – głównie na ból i zakres otwierania ust. Pierwszą poprawę wiele osób odczuwa po kilku tygodniach regularnej pracy, ale przy zaciskaniu zębów trwającym od lat i dużym stresie proces bywa dłuższy.
Szyna zgryzowa może pomóc części osób, zwłaszcza przy nocnym zgrzytaniu zębów, ale decyzja o niej należy do stomatologa. Trzaski bez bólu i bez ograniczenia ruchu zwykle nie wymagają leczenia. Szczegóły naszej pracy opisujemy na stronie fizjoterapii stomatologicznej.
Kiedy przyjść, a kiedy najpierw do stomatologa
Warto przyjść, gdy ból żuchwy utrzymuje się dłużej niż dwa–trzy tygodnie, nawraca w okresach stresu albo utrudnia jedzenie i otwieranie ust. Jeśli boli ząb, pojawił się obrzęk lub gorączka albo dolegliwości zaczęły się po urazie, zacznij od stomatologa lub lekarza. Przy nagłym zablokowaniu żuchwy z niemożnością zamknięcia ust jedź na SOR. Termin wizyty ustalisz przez zakładkę Kontakt.